Antik Mısır'dan Bugüne Görünmez Meslek Hastalıkları
Piramit işçilerinin kemik hasarlarından bugünün iş sağlığı kayıtlarına: meslek hastalıklarının asıl sorunu olması değil, istatistiklerde görünmez kalması.
Antik Mısırda iş sağlığı bildirimleri psikozum.
Yıl MÖ 1250, Giza Platosu. Güneş tepede, harç kovaları omuzlarda.
Dev bir piramit inşaatı, binlerce işçi, tonlarca taş. Ve muhtemelen tarihin ilk "iş sağlığı ve güvenliği" sorunları. Antik Mısır'a dair kemik analizleri bize şunu söylüyor: piramit işçilerinde ciddi bel-omurga dejenerasyonu, iyileşmiş kemik kırıkları, artroz ve ağır yük taşımaya bağlı eklem hasarları oldukça yaygındı.
İlginç olan kısım şu: Deir el-Medina'daki işçi köyünde bulunan ostraka (kırık çömlek parçaları üzerine yazılan notlar) sayesinde, işçilerin "akrep soktu", "gözüm iltihaplandı", "annem hasta, dayım hasta" gibi gerekçelerle işe gelmediğini okumuştum. Yani devamsızlık kaydı tutuluyordu. Ramses katibi de bunu muhtemelen takip ediyordu. Peki meslek hastalıkları?
Büyük ihtimalle o dönemin "kayıt sistemi" şöyleydi:
İşçi: "Belim gitti, taş taşımaktan."
Kâtip: "Taş taşıma mı yaptı bunu?"
İşçi: "Başka ne yapıyorum ki burada?"
Kâtip: "Samuelde yok, o uzun zamandır çalışıyor. Bence sende aileden gelen bişi var. Bereket versin, Nil taşkını da yaklaşıyor. "
Sonuç: Kayıtlara "bilinmeyen nedenli rahatsızlık" . İstatistikte bir eksi. Katipin raporunda pürüzsüz bir tablo, KPİ Yeşil. Kazasızlık sıfır. Yaslan geriye :)
Burada gülümseyip "ne zamanlar" demeden önce bir saniye duralım.
Günümüzde de mesele üç aşağı beş yukarı benzer bir yerde duruyor. Meslek hastalıklarının en büyük sorunu, olması değil; görünmez kalması. Bir kas-iskelet rahatsızlığı "yaş işte", bir işitme kaybı "kulak yaşlandı, o kadar kkd tak dedik sana", bir solunum problemi "sigara içiyordur zaten" diye kolayca başka bir hanenin altına yazılabiliyor. Tanı konmayınca hastalık istatistiğe girmiyor. İstatistikte görünmeyen şey de önceliklendirilmiyor. Gün kayıpsız iş kazası kasmasına da gerek yok zaten…
Yani 3000 yıl önce olduğu gibi bugün de muhtemelen aynı şeylerle uğraşıyoruz diye psikozum tutuyor.
Peki bugünkü "ostraka"larımızı, yani kayıtlarımızı, dürüstçe tutuyor muyuz?
